ELKARRIZKETA | Eva Salaberria, Donostiako Udaleko Transbertsalitate arduraduna eta Udalaren ordezkaria Kongresuko Batzorde Exekutiboan

2026ko ekainaren 16tik 18ra, Donostiak Adinekoekin Lagunkoiak diren Hiri eta Komunitateen III. Mundu Kongresua hartu zuen Kursaalen. Nazioarteko topaketa horretan, mundu osoko erakundeetako ordezkariak, profesionalak eta adituak bildu ziren, esperientziak partekatzeko eta gero eta bizitza luzeagoa duen gizarte baten erronkei eta aukerei buruz hausnartzeko.

Kongresuaren ospakizunak Donostia nazioarteko arretagune bihurtu zuen. Izan ere, hiria aitzindaria da arlo horretan: 2009an, Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) Adinekoekin Lagunkoiak diren Hiri eta Komunitateen Mundu Sarean sartu zen Estatuko lehen hiria izan zen, eta, ordutik, ibilbide luzea egin du esparru horretan, Donostia Lagunkoia bezalako ekimenen bidez.

Eva Salaberriarekin hitz egin dugu. Donostiako Udaleko Transbertsalitate arduraduna eta Donostia Lagunkoiaren koordinatzailea da, eta Kongresuan parte hartu zuen, bai Batzorde Exekutiboan udal-ordezkari gisa, bai hizlari gisa.

Kongresua Donostian egiteko ekimena Imsersotik sortu zen. Nik dakidala, erakunde horrek proposatu zuen hirugarren edizio hau Estatuan egitea, eta gure hiriaren hautagaitza aurkeztu eta defendatu zuen.

Nire ustez, erabaki horretan pisu handia izan zuen Donostiak adinekoekin lagunkoiak diren hirien arloan egindako ibilbideak. 2009an, OMEren Mundu Sarean sartu zen Estatuko lehen hiria izan ginen, eta, ordutik, Donostia Lagunkoiaren bidez, zahartzea, parte-hartzea eta hiriaren eraldaketa uztartzen dituen ibilbidea garatu dugu.

Horri guztiari azpiegitura egokiak, antolakuntzan dugun esperientzia eta horrelako topaketak hartzea errazten duen hiriaren tamaina gehitu behar zaizkio.

Nabarmenduko nuke, halaber, Kongresuko edukiekin lotura zuten jardunbideak eta erakunde-, gizarte- eta komunitate-sare bat zeudela hirian. Gure kasuan, urteak generamatzan topaketan eztabaidatuko ziren gaiak lantzen.

Kongresuari esker, Donostian zahartzeari eta longebitateari buruz garatzen ari garen hausnarketa munduko beste hainbat lekutan izaten ari diren eztabaidekin lotu ahal izan dugu. Bost kontinenteetako 70 herrialde baino gehiagotako pertsonak aritu dira bertan, besteak beste, erakunde publikoetako, unibertsitateetako eta gizarte-erakundeetako ordezkariak, baita askotariko arloetako profesionalak ere.

Aniztasun hori bereziki baliotsua izan da. Biztanleriaren zahartzea mundu mailako errealitatea bada ere, testuinguru sozial, kultural, ekonomiko eta politiko oso desberdinetan bizi eta lantzen da. Kongresuak aukera eman digu erronka partekatuak identifikatzeko, ulertzeko eta horiei aurre egiteko modu desberdinak ezagutzeko.

Kongresu honen izaeran bada bereziki garrantzitsua den alderdi bat. Zahartzeak eta longebitateak gure eguneroko bizitzako hainbat esparru zeharkatzen dituzte: nola bizi garen, nola erlazionatzen garen, nola zaintzen dugun elkar, nola parte hartzen dugun edo hiriko espazioak nola erabiltzen ditugun. Gai horiei buruzko ezagutza zientifiko eta profesional handia dago, baina baita auzoetako eta komunitateetako eguneroko bizitzatik sortzen diren jakintzak eta esperientziak ere.

Udalarentzat, hitzordu hau baliatzeak zentzu berezia zuen, Donostian gai horien inguruko eztabaida publikoa zabaltzeko. Gero eta bizitza luzeagoa duen gizarte batean bizi gara, eta asko dugu berriz pentsatzeko gure bizitzeko eta hiria eraikitzeko moduari buruz, baita oraindik ere zahartzaroaz ditugun irudikapenei buruz ere. Kongresua aukera gisa ikusten genuen gai horiei eztabaida publikoan presentzia handiagoa emateko eta gizarte osoari eragiten dion hausnarketa horretan erakundeetako, gizarte-eragileen eta komunitateetako ordezkari berriak inplikatzeko.

Nire eginkizuna Batzorde Exekutiboan Udala ordezkatzea eta antolakuntzan haren parte-hartzea koordinatzea izan zen, gainerako erakundeekin batera lan eginez eta Udalaren ekarpena bideratuz.

Imsersoren, Eusko Jaurlaritzaren, Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta Udalaren arteko lankidetzari esker, tamaina handiko nazioarteko topaketa bat aurrera ateratzea lortu genuen. Erronka nagusietako bat, hain zuzen ere, erantzukizun, prozedura, antolaketa-kultura eta espektatiba desberdinak dituzten erakundeen arteko lana uztartzea izan zen.

Niri, pertsonalki, esperientzia honek erakundeen arteko lankidetzaz hausnartzeko aukera eman dit. Proiektu bat partekatzen dugunean, batzuetan ziurtzat jotzen dugu guztiok berdin ulertzen dugula zer lortu nahi dugun. Hala ere, erakunde bakoitzak bere ikuspegia, lehentasunak eta testuingurua ditu. Horregatik, garrantzitsua da hasieratik denbora eskaintzea ikuspegi horiek partekatzeari eta lanerako oinarri komunak eraikitzeari.

Horri gehitu behar zaizkio OMEren eta hain anitza den mundu mailako sare baten funtzionamendu-logikak, lehentasunak eta ordezkaritza-orekak. Topaketa sustatzen dutenentzat zer eginkizun betetzen duen ulertzea funtsezkoa da espektatibak egokitzeko eta interes eta helburu desberdinen artean elkarrizketarako guneak aurkitzeko.

Esperientzia honek, halaber, argiago ikusarazi dit antolakuntzan parte hartu behar duten udal-zerbitzuak hasieratik inplikatzearen garrantzia. Ezaugarri hauetako topaketa batek hainbat zerbitzuren parte-hartzea eskatzen du, baita lantaldeak, aurreikuspena eta zeharkako koordinazioa ere.

Beharbada, ikaskuntza garrantzitsuenetako bat da horrelako topaketak antolatzeak erakundeen arteko harremanak sendotzeko, elkarrekin hobeto lan egiten ikasteko eta konfiantzan eta elkarrekiko aitortzan oinarritutako lankidetza eraikitzen jarraitzeko aukera ere eskaintzen duela.

Convention Bureau-ren laguntza izatea oso baliotsua izan da. Nazioarteko kongresu bat antolatzeak gure ohiko lanetik urrun dauden esparruetan murgiltzea eskatzen du, eta hiriko baliabideak eta kongresuen sektorea ezagutzen dituzten profesionalak izateak asko errazten ditu gauzak.

Laguntza hurbila, eskuragarria eta eraginkorra izan dugu. Baliabideak identifikatzen, establezimenduekin eta profesionalekin harremanetan jartzen eta prestaketa-lanetan sortzen ziren beharrei irtenbideak bilatzen lagundu digute.

Nire ustez, haien balio nagusia lurraldeari buruz duten ezagutzan eta topaketa bat antolatzen dutenak hura gauzatzen lagun dezaketen pertsonekin eta baliabideekin harremanetan jartzeko gaitasunean datza.

Zahartzeari eta longebitateari heltzeko errealitateen eta moduen aniztasuna nabarmenduko nuke. Mundu mailako erronkak partekatzen ditugu, baina erantzunak testuinguru bakoitzak baldintzatzen ditu neurri handi batean.

Gainera, hobeto ulertu dut topaketa hauek mundu mailako sare baten barruan betetzen duten eginkizuna: esperientziak biltzea, lurraldeei ikusgarritasuna ematea eta sareko kideen lana balioestea.

Aberastasun horrek formatuak zaintzearen garrantziaz hausnartzera eraman nau. Hain programa trinkoetan, bereziki baliotsua da gaietan sakontzeko, ikuspegiak alderatzeko eta elkarrizketarako espazioak izatea. Batzuetan, esperientzia baten inguruan sortzen den elkarrizketatik haren aurkezpenetik bezainbeste ikasten dugu.

Bereziki gogoan dut Pescuezaren esperientzia, Cáceresko udalerri txiki batena. Harritu egin ninduen haien lanaren atzean zegoen hausnarketaren sakontasunak, planteamenduen argitasunak eta lortu nahi zutenaren eta garatzen zituzten ekimenen arteko koherentziak. Gehien pentsarazi zidaten esperientzietako bat izan zen. Gogorarazi zidan ekarpen baliotsuak oso leku desberdinetatik etor daitezkeela, eta merezi duela komunitateek beren buruari egiten dizkioten galderei eta beren erantzunak eraikitzeko moduei arreta jartzea.

Donostia Lagunkoiarentzat funtsezko gaia zen. Kongresuak hiriarekin eta azken urteotan garatzen ari garen komunitate-prozesuekin benetako lotura izatea nahi genuen.

Horregatik, Kongresua baino hilabete batzuk lehenagotik, komunitatea aktibatzeko lan bat sustatu genuen adinekoekin, kolektiboekin, erakundeekin eta kultura-eragileekin batera. Auzo Orri, Ritual Urbano eta ON DO KO bezalako ekimenek parte hartzeko, sorkuntza kolektiborako eta auzoekin eta espazio publikoekin harremanak izateko modu berriak aztertu zituzten.

Horren atzean parte-hartzea ulertzeko modu jakin bat zegoen. Guretzat garrantzitsua da ikusaraztea adinekoek beren esperientzien, gaitasunen eta interesen bidez hiriko bizitzari egiten dioten ekarpena, eta beste pertsona eta belaunaldi batzuekin batera parte hartzen, erabakiak hartzen eta eraikitzen jarraitzeko aukerak sortzea.

Era berean, Donostian lehendik zeuden ekimenei eta harremanei lekua eman nahi izan genien, eta bisitan etorritakoek gure lan egiteko modu batzuk ezagutzeko eta egunero hiria eraikitzen duten komunitateetara hurbiltzeko aukera izatea nahi genuen.

Nire ustez, kongresu baten ondarea ulertzeko modu desberdinak daude. Normalean, kongresua amaitu ondoren geratzen denari buruz pentsatzen dugu, baina gure esperientziak erakutsi digu ondare hori askoz lehenagotik eraikitzen hastearen garrantzia.

Hasieratik planteatu genuen nola baliatu Kongresuaren ospakizuna Donostian garatzen ari ginen lana indartzeko. Horrek Donostia Lagunkoiaren ibilbidea elkarrekin berrikustera, hirian lehendik zeuden ekimenak, harremanak eta gaitasunak identifikatzera eta ibilbide horrekin lotutako komunitate-esperientzia berriak sustatzera eraman gintuen.

Bada ondarearen beste alderdi bat ere, niretzat bereziki garrantzitsua dena: ezaugarri hauetako topaketa bat antolatzean garatzen ditugun gaitasunak. Gure antolakuntzari buruz, erakundeen arteko harremanei buruz, gure indarguneei eta zailtasunei buruz, eta hobeto lan egiteko behar ditugun baldintzei buruz ikasten duguna.

Ezagutza hori guztia ere ondare bat da, bereziki sistematizatzeko, partekatzeko eta etorkizuneko proiektuei heltzeko gure moduan txertatzeko gai bagara.

Gainera, uste dut ondareak denbora behar duela. Badira garatzen jarrai dezaketen ekimenak, zaindu beharreko harremanak eta oraindik aztertu behar ditugun aukerak. Garrantzitsua izango da hilabete batzuk barru esperientzia honi berriro heltzea eta geure buruari galdetzea zer geratu den, zer ikasi dugun eta zer aldatu den benetan.

Niretzat, ikaskuntza baliotsuenetako bat da ondarea hasieratik kontuan hartzearen garrantzia, baita egindakoari berriro heltzeko, geratu dena aitortzeko eta jarraipenerako aukerak zaintzeko konpromisoa hartzearena ere.

Nazioarteko kongresuek aukera paregabeak eskaintzen dituzte ezagutza biltzeko, harremanak sortzeko eta erronka partekatuen inguruan lan egiten duten pertsonak harremanetan jartzeko. Esperientzia honek, halaber, erakutsi dit aukera horiek hiriarentzat balio bihurtzea batzuetan uste duguna baino prozesu askoz konplexuagoa dela.

Gure asmoa Kongresua baliatzea zen zahartzeari eta longebitateari buruzko eztabaida publikoa zabaltzeko. Ireki nahi genituen elkarrizketak identifikatu genituen, lankidetzak bilatu genituen eta topaketa hiriarekin lotzeko ekimenak sustatu genituen.

Hala ere, iruditzen zait Kongresuaren ospakizunari berari ikusgarritasun handiagoa ematea lortu genuela bertan landutako gaiei baino. Arreta, batez ere, ekitaldian eta haren nazioarteko dimentsioan jarri zen; zahartzeari buruzko edukiek eta hausnarketek, aldiz, askoz presentzia txikiagoa izan zuten eztabaida publikoan. Eta, hain zuzen ere, gure helburuetako bat zen gai horiek interesa eta elkarrizketa piztea, dagoeneko arlo horretan lan egiten duten pertsonengandik harago.

Hausnartzen jarraitu nahiko nuke ezagutza eta galdera horiek herritarrengana nola helarazi eta eztabaida publiko zabalago bat nola elikatu dezaketen jakiteko: zer egin genezakeen beste modu batera, zer lankidetza izango liratekeen beharrezkoak eta nola aprobetxatu hobeto leku berean bildutako hainbeste pertsona eta esperientziaren presentzia.

Uste dut hor aukera garrantzitsua dagoela kongresuak sustatzen dituztenentzat: topaketa horiek hartzen dituzten hirietan ere gauza esanguratsuak gertatzeko aukerak sortzen ikasten jarraitzea.

Horretara animatuko nituzke. Donostiak baldintza egokiak ditu: azpiegiturak, antolakuntzan esperientzia, harremanak errazten dituen hiri-tamaina eta prozesu osoan laguntzeko gai diren profesionalak.

Era berean, topaketak hiriari berari zer aukera eskaintzen dizkion aztertzera gonbidatuko nituzke. Lotura horrek oso forma desberdinak har ditzake, kongresuaren izaeraren, helburuen eta lantzen dituen gaien arabera.

Gure kasuan, gaiak zuzenean lotuta zeuden eguneroko bizitzarekin eta gure hirietan bizitzeko eta horiek eraldatzeko moduarekin. Zahartzeari, zaintzari, etxebizitzari edo espazio publikoari buruzko ezagutza akademiko eta profesionala dago, baina baita hirian bizi diren pertsonen esperientzietatik eraikitako ezagutza handia ere. Jakintza horiek txertatzeak asko aberats ditzake horrelako topaketak.

Uste dut, bereziki nazioarteko erakunde handiek parte hartzen dutenean, merezi duela hasieratik elkarrizketa bat eraikitzea kongresuaren helburuen eta harrera egiten duen lurraldearen interesen, gaitasunen eta nahien artean. Hiriak bere ezagutza ekartzeko, lortu nahi dena zehazten esku har dezan, eta bertan bizi direnentzat zentzua duten prozesuak sustatzeko aukera balia dezan.

Agian hori izango litzateke nire mezua: kongresu baten ospakizuna baliatzea kanpotik datorren ezagutzaren eta hirian lehendik dagoenaren artean benetako topaketa sortzeko, eta truke horretatik tokian bertan garatzen jarraitzea merezi duten aukerak sor daitezen ahalegintzea.